احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

277

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

اختفاى من امن‌تر از آن مكان جائى متصور نبود . وى بعدها موفق شد تأمين نامهء بتوسط دوست صميمى خويش مسيو اشتريتر جنرال قونسول روس از فرماندهى نيروى اعزامى روسيه صادر كند تا من از مزاحمت مصون بمانم . مسيو زمر دفتردار كه اكنون عملا شارژه‌دافر آلمان بود از محل اقامت نگارنده مستحضر شده و با من مكاتبه خصوصى برقرار كرد و مطالب مهمه را به من اطلاع ميداد . زمر يكى از لايق‌ترين و پركارترين مأمورين آلمان مىباشد كه در نتيجهء استعداد ذاتى ترقى نموده بعلاوه از فراست و فعاليت ابو القاسم خان كحال زاده منشى دوم سفارت همواره استفاده كرده است . كحال‌زاده با وجود جوانى خدمات ذىقيمتى بمليون و آزاديخواهان نموده و بعدها در مقامات قضائى و ادارى دولت ايران به مشاغل برجسته ارتقاء يافته است . ميرزا رضا خان گرانمايه مؤيد السلطنه ( سالها وزيرمختار ايران مقيم آلمان بود و در اوائل مشروطيت وزير عدليه شد ) [ ذكر اقوال چند نفر از رجال مطلع ] ما در اينجا يادداشتهاى روزانهء خويش را راجع بمهاجرت قطع كرده و بذكر اقوال چند نفر از رجال مطلع ميپردازيم : نقل قول از وحيد الملك شيبانى نمايندهء دموكرات رودلف زمر شارژه‌دافر آلمان روز دوم محرم 1334 مطابق نوامبر 1915 اينجانب باتفاق آقا سيد محمد رضا مساوات و ميرزا محمد عليخان كلوب و سيد عبد الرحيم خلخالى و سيد جليل اردبيلى محرمانه به طرف قم حركت كرديم . روز سوم محرم اديب السلطنه سميعى در علىآباد بما ملحق شد . روز چهارم محرم سليمان ميرزا و ميرزا سليمانخان ميكده در منظريه بما رسيدند 5 نفر ژاندارم با خود داشتند